S92.3 Brudd i metatarsalben

S92.7 Flere brudd i fot

• Metatarsfrakturar er dei vanlegaste brotskadene i foten ettar tåfrakturar.
• 1. metatars er viktig for balanse og vektbering i foten. Derfor tolererar ein mindre feilstilling der samanlikna med andre metatarsfrakturar.

• Det må meir energi til for å få eit brot i 1. metatars enn i dei øvrige metatarsane.

• Eit viktig prinsipp er at alle 5 metatarsar skal kvile mot underlaget i same plan. Viss ikkje kan det gje opphav til metatarsalgi, trykkplager og feilbelastning.
• Enkeltståande metatarsfrakturar er oftast minimalt disloserte då andre metatarsar og ligament støttar kring frakturen.
• Dersom der føreligg ein dislokasjon er det distale fragmentet ofte dislosert plantart grunna drag frå musklar og sener som fester distalt for frakturen.
• Ein kan dele frakturane i fire typer utifrå lokalisasjon: caput, subcapital, skaft (diafyse) og basis.

• Stressfraktur? Dersom inga/adekvat traume utifrå funn bør ein tenkje på stressfraktur. Smerte i same område i forkant? Treningsbelastning? Sjå eige kapittel, Generelt om stressfrakturer, Metatars 2./3. stressfraktur
• Lisfranc skade? OBS! ved uttalt klinikk i område for tarsometatarsalledd og sparsame/manglande funn på røntgen eller frakturar i basis av metatarsane. Sjå eige kapittel Lisfranc
• Compartmentsyndrom er sjeldan i foten, men kan utviklast ved høgenergiskader, sjå eige kapittel.

• Vridningstraume eller direkte traume ( klemskade, trakket på ,mistet noe tungt på foten)
• Stressfrakturar kan førekome utan traume, sjå Metatars 2./3. stressfraktur .

• Hevelse, misfarging, smerter ved palpasjon over metatarsen og ved belastning.
• Ofte blautdelsskade som er smertefull ved palpasjon, kan vere vanskeleg å skilje dette frå fraktur og dermed frakturlokalisasjon. Det kan då vere til hjelp å sjekke stukningsømheit.

Røntgen

• Front
• Side
• Skrå.
• Dei aller fleste frakturar sjåast på røntgen.
• OBS! Ved fraktur i 3. metatars er det ofte fraktur i 2. og/eller 4. metatars i tillegg.

CT

• Dersom kompleks skade eller mistanke om Lisfranc skade kan CT vere aktuelt.

Frakturar i 2–4. metatars

• Udisloserte eller lite disloserte frakturar, dvs. < 10 grader dislokasjon og < 4 mm ad latus dislokasjon, behandlast konservativt med støttebandasje og stiv såle.
• Belaste til smertegrense.
• I utgangspunktet ikkje naudsynt med gips, men kan vurderast dersom mykje smerter.

Udislosert/ lite dislosert fraktur i 1. metatars

• Gips i 3 uker - > stiv såle i 3 uke.

Stressfraktur

• Sjå eige kapittel Metatars 2./3. stressfraktur.

Konferer med ortoped ved

• Frakturar i 1. metatars: ved forkortning eller akseavvik.
• Frakturar i 2–4. metatars: > 10 graders akseavvik eller > 4 mm ad latus. Klinisk feilstilling av tær.
• Må og ta compliance og perifer sirkulasjon i betrakntning ved vurdering av operasjonsindikasjon.

1. metatars

• Udisloserte frakturer direkte til sluttkontroll med røntgen etter 3 uker. 
• Øvrige mellomkontroll med røntgen etter 1 uke

2–4. metatars

• Sluttkontroll med rtg etter 3 veker.
• Ved stor diastase i frakturen eller mye klinikk på 3 ukers kontroll kan det vere naudsynt med sluttkontroll etter 6 veker.
• Mindre frakturar med fredeleg klinikk treng ikkje nødvendigvis kontroll, vurdere individuelt.

• Compartmentsyndrom.
• Malunion generelt kan føre til belastningssmerter og clavus i fotsåle.
• Malunion i 1. metatars kan også føre til manglande vektberande evne 1. stråle.

Pasientinformasjon om metatarsbrudd